Yapay Zekâ Teknolojileri Ve Mühendis, Mimar, Şehir Plancılarının Meslek Alanlarındaki Olası Etkileri Raporu Yayımlandı
TMMOB tarafından hazırlanan Yapay Zekâ Teknolojileri ve Mühendis, Mimar, Şehir Plancılarının Meslek Alanlarındaki Olası Etkileri Raporu yayımlandı. Rapor, yapay zekâ teknolojilerinin teknik özelliklerinin ötesine geçerek bu dönüşümün ekonomik, toplumsal, siyasal ve ekolojik boyutlarını mühendis, mimar ve şehir plancılarının meslek alanları üzerindeki olası etkileri çerçevesinde ele alıyor.
SUNUŞ
Yapay zekâ teknolojileri, özellikle son yıllarda üretken yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte teknik bir gelişme alanı olmaktan çıkarak üretim ilişkilerinden çalışma yaşamına, kamusal hizmetlerden gündelik yaşama dek toplumsal hayatın bütün alanlarını etkileyen kapsamlı bir dönüşümün tetikleyicisi olmuştur. Mühendislikten mimarlığa, şehir planlamasından sağlık ve eğitime kadar çok sayıda alanda yeni olanaklar yaratıldığı öne sürülürken emeğin değersizleşmesi, güvencesizleşme, dijital denetim mekanizmalarının yaygınlaşması, veri tekelleşmesi, ekolojik yıkım ve demokratik hakların aşınması gibi ciddi riskler de giderek daha görünür hale gelmektedir.
Teknoloji tarih boyunca hiçbir zaman üretim ilişkilerinden bağımsız olmamıştır. Bugün yapay zekâ uygulamalarında yaşanan gelişmeler de sermaye birikim süreçlerinden, küresel rekabetten, piyasa ihtiyaçlarından ve siyasal güç ilişkilerinden bağımsız düşünülemez. Teknik bilgi ve bilimsel üretim uluslararası teknoloji şirketlerinin kâr hırsına teslim edilip merkezileşmekte; veri, hesaplama gücü ve dijital altyapılar birkaç büyük tekelin kontrolüne bırakılmaktadır. Bu nedenle yapay zekâya ilişkin tartışmalar yalnızca teknik verimlilik ya da inovasyon ekseninde ele alınamaz; emek, demokrasi, kamu yararı, ekolojik sürdürülebilirlik ve toplumsal eşitlik boyutlarıyla birlikte değerlendirilmek zorundadır.
Elinizdeki bu rapor, yapay zekâ teknolojilerinin teknik özelliklerini açıklamanın ötesinde, söz konusu dönüşümün ekonomik, toplumsal, siyasal ve ekolojik boyutlarını mühendis, mimar ve şehir plancılarının meslek alanları açısından değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Raporda, üretken yapay zekâ teknolojilerinin emek süreçleri üzerindeki etkileri, dijital denetim mekanizmaları, güvencesiz çalışma biçimleri, toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri, tekelleşme eğilimleri ve ekolojik sonuçları kapsamlı biçimde ele alınmakta; kamusal yararı gözeten demokratik teknoloji politikaları için öneriler ortaya konmaktadır.
TMMOB, tarihi boyunca bilim ve teknolojinin toplum yararına kullanılmasını temel bir ilke olarak savunmuştur. Bu yüzden Birliğimiz açısından mesele, yapay zekâ teknolojilerine koşulsuz bir hayranlıkla yaklaşmak ya da kategorik bir reddiyecilik üretmek değildir. Esas olan, bu teknolojilerin kimlerin çıkarına, hangi amaçlarla geliştirildiği ve toplumsal sonuçlarının ne olduğudur.
Yapay zekâ teknolojileri de ancak toplumsal gereksinimler doğrultusunda, demokratik denetim altında, kamusal yararı ve ekolojik dengeyi önceleyen bir anlayışla geliştirildiğinde insanlık için ilerici bir anlam taşıyacaktır. Bu nedenle mühendislerin, mimarların ve şehir plancılarının yalnızca teknolojiyi üreten ve kullanan olmakla kalmayıp onun toplumsal etkilerini sorgulayan, kamusal çıkar doğrultusunda müdahil olan ve yeri geldiğinde bu yönde tutum sergileyen özneler olarak sorumluluk üstlenmeleri yaşamsal önem taşımaktadır.
Bu raporun, yapay zekâ teknolojilerine ilişkin tartışmaların teknik sınırların ötesine taşınmasına, meslek alanlarımızın geleceğine ilişkin kolektif bir değerlendirme zemininin güçlenmesine ve kamu yararını esas alan demokratik teknoloji politikalarının geliştirilmesine katkıda bulunmasını diliyoruz.
Raporun hazırlanmasında emeği bulunan TMMOB 48. Dönem Yapay Zekâ Çalışma Grubu üyelerine ve işin mutfağında emeği geçen teknik görevli arkadaşlarıma teşekkürü bir borç bilirim.
Ali Ekber ÇAKAR
TMMOB Yönetim Kurulu Başkanı
